# Budowa zęba – jak działają korona, korzeń, szkliwo i przyzębie

> Ząb (łac. „dens”) wraz z kośćmi należy do tkanek twardych człowieka. Zęby służą głównie do gryzienia i rozcierania pokarmu, a do tego pomagają w mowie i wpływają na wygląd. Warto o nie dbać, a żeby robić to dobrze, trzeba znać budowę zęba i funkcje jego warstw.

_Andrea Seraina · 2022-09-26_

## Uzębienie człowieka

Każdy człowiek ma wyjątkowe, indywidualne uzębienie. Na świecie nie ma dwóch takich samych. Podobnie jak odcisk palca, uzębienie może służyć do identyfikacji osoby. Na jego podstawie można odczytać m.in. wiek, płeć, DNA czy przebyte choroby.

Naturalne uzębienie osoby dorosłej liczy zwykle 28 lub 32 zęby – zależnie od tego, czy są zęby mądrości. Część osób nie ma ich z przyczyn genetycznych, a u innych usuwa się je wcześnie z powodu braku miejsca.

W szczęce i żuchwie znajduje się po 14 lub 16 zębów. Każdy ząb ma inny kształt i inne zadanie. Dorosły człowiek ma 8 siekaczy, 4 kły, 8 przedtrzonowców oraz 8 lub 12 trzonowców. Trzonowce odpowiadają przede wszystkim za rozcieranie pokarmu. Siekacze i kły służą do odgryzania i rozdrabniania kęsów.

## Z czego składa się ząb?

### Korona i szyjka zęba

Każdy ząb składa się z korony, szyjki i korzenia, a jego ściany tworzy kilka warstw.

Korona to widoczna część zęba, która wystaje ponad dziąsło. Przy zdrowych zębach i dziąsłach widzisz tylko koronę. Szyjka zwykle jest przykryta dziąsłem. Gdy dziąsło cofa się z powodu choroby, szyjka staje się widoczna.

### Korzeń zęba

Każdy ząb ma korzeń. Siekacze, kły i przedtrzonowce mają zwykle jeden lub dwa korzenie. Duże trzonowce są wielokorzeniowe i mogą mieć nawet cztery kanały korzeniowe. Najdłuższe korzenie mają kły.

Korzeń i szyjkę otacza cement korzeniowy, który jest częścią przyzębia. Poza wodą, tkanką i włóknami składa się głównie z hydroksyapatytu. Ta substancja podobna do kości kotwiczy włókna Sharpeya. Są one elastyczne i amortyzują nacisk powstający podczas żucia.

### Szkliwo – zewnętrzna warstwa zęba

Ząb ma trzy warstwy.

Najbardziej zewnętrzną warstwą jest [szkliwo](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/szkliwo-zebow) (adamantyna). Pokrywa widoczną część zęba, czyli koronę. To najtwardsza substancja w ludzkim ciele, pod względem twardości porównywalna z kwarcem.

Szkliwo składa się niemal wyłącznie z minerałów, dlatego jest bardzo odporne. [Fluor](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/fluoroza-zebow) dodatkowo wzmacnia je przed demineralizacją wywołaną przez kwasy. Można to wykorzystać w profilaktyce [próchnicy](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/prochnica-zebow), dostarczając zębom dodatkowy fluor. Z drugiej strony zniszczone szkliwo nie odbuduje się samo.

Utrata szkliwa (najczęściej przez kwasy) zwykle nie boli i jest ledwo wyczuwalna, dlatego często zauważa się ją dopiero późno. Warto więc regularnie odwiedzać stomatologa.

### Zębina (dentyna)

Pod szkliwem leży zębina (dentyna). Otacza miazgę zęba i jest równie twarda jak kości. W obrębie korony pokrywa ją szkliwo, a w obrębie korzenia cement. Cement mocuje ząb włóknami w kości szczęki, ale jest mniej odporny niż szkliwo.

### Miazga zęba, czyli „nerw”

Miazga wypełnia wnętrze zęba. Potocznie nazywa się ją nerwem, bo biegną w niej włókna nerwowe. To najbardziej wrażliwa część zęba. Oprócz nerwów przebiegają przez nią naczynia limfatyczne i krwionośne, które odżywiają ząb.

## Przyzębie – na czym trzyma się ząb?

Przyzębie to układ złożony z dziąsła, ozębnej, cementu korzeniowego i kości wyrostka zębodołowego. Wszystkie te tkanki przejmują obciążenia działające na ząb.

### Dziąsła

Ząb jest utrzymywany głównie przez dziąsło i przyzębie. Dziąsło jest częścią błony śluzowej jamy ustnej i otacza szyjkę zęba jak kołnierz.

Jak wyglądają [zdrowe dziąsła](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/zdrowe-dziasla)? Mają jasnoróżowy kolor i nie krwawią przy dotyku ani podczas szczotkowania. Regularna kontrola dziąseł pomaga wcześnie wykryć stany zapalne i choroby jamy ustnej.

Dlatego stan dziąseł ocenia się podczas każdej kontroli u dentysty oraz podczas profesjonalnego czyszczenia zębów u higienistki stomatologicznej.

### Cement korzeniowy

Cienka warstwa cementu otacza korzeń od szyjki aż po wierzchołek. Przez pęczki włókien łączy go z zębodołem. Ząb nie jest bowiem na stałe zrośnięty z kością, tylko zawieszony na aparacie włóknistym. Włókna dodatkowo wspierają żucie, pobudzając komórki tworzące kość.

### Ozębna

Ozębna amortyzuje nacisk podczas zgryzania. Otacza cały korzeń zdrowego zęba i wypełnia przestrzeń między kostnym zębodołem a korzeniem. Przebiegają w niej nie tylko nerwy, ale też naczynia krwionośne i limfatyczne.

### Zęby mleczne

Zawiązki zębów mlecznych i stałych są w szczęce już przy urodzeniu. Pierwszy ząb mleczny wyrzyna się około szóstego miesiąca życia. Zęby stałe zaczynają się pojawiać zwykle około 6. roku życia.

## Jak dbać o zęby, znając ich budowę?

Aby zachować [zdrowie zębów](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/higiena-jamy-ustnej) i uniknąć [zapalenia dziąseł](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/zapalenie-dziasel), szczotkuj zęby regularnie. [Codzienna pielęgnacja](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/pielegnacja-zebow) oczyszcza przede wszystkim widoczne powierzchnie: szkliwo, bruzdy i brzeg dziąsła. Ważne, by usunąć też bakteryjną płytkę nazębną i resztki jedzenia. Dzięki temu chronisz zęby przed drobnoustrojami, próchnicą i stanami zapalnymi dziąseł, a także zmniejszasz ryzyko bólu zęba.

Pomocna może być [szczoteczka soniczna Alpine White](https://www.alpinewhite.com/pl-PL/sklep/sonic-toothbrush), która pomaga w codziennym, dokładnym czyszczeniu zębów. Przy problemach z zębami lub dziąsłami zaleca się konsultację ze stomatologiem.

---
Canonical: https://www.alpinewhite.com/pl-PL/artykul/odbudowa-zeba
